Weet je zeker dat je dit wilt lezen?

‘Het enige dat écht zeker is, is dat alles onzeker is.’ Als je hier al bent afgehaakt, raad ik je aan voor een volgende blog terug te komen en deze even over te slaan. Het is een stelling uit mijn les filosofie op Bowling Green State University. Het heeft bij mij voor een aantal geestverruimende inzichten gezorgd. Onder meer denk ik dat we beter onzeker kunnen zijn over het zekere dan zeker over het onzekere.

Aan de orde in mijn les was René Descartes over de betekenis van zekerheden en onzekerheden. Descartes kennen jullie misschien wel van zijn beroemde uitspraak Cogito Ergo Sum; ik denk dus ik besta. Over alles valt te twisten, is zijn stelling, maar het feit dat we simpelweg niet kunnen twijfelen aan ons eigen bestaan, bewijst dat het echt is. Of dat we in ieder geval van een bestaan kunnen spreken.

We discussieerden wat verder en lieten Descartes even los. Een klasgenoot begon over een vriend van hem die er toch wel heilig van overtuigd was dat de Verenigde Staten het beloofde land voor vrijheid, democratie en veel meer heerlijkheden was. Hij zou nergens anders willen wonen dan in de VS en kon niet begrijpen dat andere Amerikanen daar anders over dachten. Mijn klasgenoot vond dat standpunt niet slim. “How could you be sure about that?” Voor hem is het feit dat de VS het ‘enige’ land is waar je van die heerlijkheden kunt genieten namelijk geen zekerheid. Hij denkt dat er op de wereld plekken zijn waar je misschien wel meer heerlijkheden tegenkomt. Al wist ‘ie niet zo snel waar dat was.

Twee mensen met twee meningen lijnrecht tegenover elkaar. Ze begrijpen elkaars standpunten niet. Ik leek direct meer sympathie te hebben voor mijn klasgenoot dan voor zijn nationalistische vriend. De zoektocht naar de reden daarvan ziet er als volgt uit: simpel gezien zou ik meer sympathie kunnen hebben voor mijn klasgenoot omdat ik ook denk dat er meerdere plekken kunnen zijn met die heerlijkheden, oftewel dat ik het eens ben met een van hen. Toch is dat niet de reden. Ik moet nu dit begrip en de situatie een beetje loslaten om het voor mezelf inzichtelijk te maken. We hebben te maken met twee waarheden: waarheid x (Amerika de enige) en waarheid y (misschien wel een ander land). Zijn ze gelijkwaardig, is de hoofdvraag. Mijn hypothese is: nee.

Waarheid x is namelijk de uitkomst van een som en waarheid y is niet zozeer een uitkomst, maar een vraag dat zelfs waarheid x als antwoord niet uitsluit. Gevoelsmatig zeg ik dan: y is meer waard want het is zo’n beetje hetzelfde als twee van de twee keuzemogelijkheden invullen in een quiz; je gaat altijd met de prijs naar huis. Maar er is nog iets anders aan de hand, want mijn klasgenoot met waarheid y kiest niet en gaat dat misschien wel nooit doen. Ook dat is geen zekerheid. Het enige wat hij doet is de zekerheid van zijn vriend betwijfelen. Niet zijn eigen onzekerheid zeker stellen.

Je kunt niet zeggen dat waarheid x minder waard is omdat hij slechter beredeneerd is en dat over waarheid y wel goed is nagedacht. De redenatie moeten we namelijk buiten beschouwing laten omdat die van zoveel factoren afhankelijk is, dat een oprechte en onpartijdige beoordeling nooit zou kunnen plaatsvinden. De vriend met waarheid x zou dan bijvoorbeeld zeggen: ik heb tien boeken gelezen die allemaal uitwijzen dat de VS het enige land is met zoveel vrijheden in de wereld. Klasgenoot met waarheid y kan daar tegenin brengen: mijn tante woont in Frankrijk en zij ondervindt zelf dat het een fijner land is om in te wonen dan de VS. Oftewel: je hebt talloze criteria, talloze variabelen en ook nog eens talloze interpretaties.

Omdat voor mij zo snel alle deuren dichtgaan die aan zouden kunnen tonen dat waarheid y om wetenschappelijke redenen meer waarde zou verdienen dan waarheid x, ben ik ervan overtuigd dat er een filosofische stelling moet gelden voor het verschijnsel dat ik meer sympathie heb voor waarheid y. Volgens mij moet dat dus zijn: het betwijfelen van zekerheden is beter dan het verzekeren van iemands onzekerheden. Het is dus niet zeker dat alles in de wereld onzeker is. Waarheid x is namelijk niet per definitie onwaar. Het niet kunnen uitsluiten van zekerheden, bewijst hun bestaan. Zoals het niet kunnen uitsluiten (dat is namelijk twijfel) van ons eigen bestaan dat bestaan bewijst. We weten alleen niet wíe we zijn en we weten ook niet wát de zekerheden zijn. Daar zijn we dus onzeker over. Laten we die onzekerheid koesteren en daarmee de zekerheden van een ander te lijf gaan.

 

Ps. Voorts vind ik het noodzakelijk om aan de immigratieafdelingen van de Verenigde Staten en achterblijvend Nederland duidelijk te maken dat ik geen drugs of anderszins geestverruimende middelen heb gebruikt.

Een kameel van 4 miljoen en schuren op de dansvloer

Het is geweldig om met twee Chinezen en een Arabier onder één dak te wonen. Ik zit nu drie weken in Bowling Green en we beginnen steeds meer aan elkaar te wennen. Dat betekent dat onze culturele rituelen zich mengen in de gemeenschappelijke woonkamer en keuken. Vooral de keuken moet zichzelf inmiddels platform voor culturele diversiteit voelen. Salman (uit Saoudi Arabië) kookt bijna dagelijks kapsa. Dat is rijst met kruiden en kip of lam. Lidjing maakt met een groep vrienden soms dumplings; gekookte deegrolletjes met vlees, groenten en vis. Meest karakteristieke is dat overal een flinke lading sambal of iets soortgelijks doorheen gaat. Ik begin altijd enorm te zweten als Lidjing heeft gekookt. En zelf heb ik trouwens deze week stampot boerenkool gemaakt. Hup Holland.

We gaan soms ook samen op pad om ergens wat te eten. De gezichten van serveersters zijn dan prachtig verontwaardigd, want ze hebben natuurlijk het idee dat ze in een reallife mop zijn beland: ‘komen drie mannen bij de Pizzahut. Een Chinees, een Arabier en een Nederlander.’ Vervolgens bestelt de Chinees heet water bij de pizza, de Arabier vraagt nog eens nadrukkelijk of er echt geen varkensvlees op de pizza zit en de Nederlander wil weten wat alles kost. En we spelen geen van allen een rol.

Maar het hardste heb ik gisteravond om Salman moeten lachen die in de woonkamer filmpjes zat te kijken op de grote televisie. Een youtubefilmpje van een kameel. Met één bult. Salman begint meer dan de helft van zijn verhalen met ‘in our country’ en dan komt er een legendarische anekdote. Dit keer legde hij uit dat in zijn land alle kamelen maar één bult hebben. “Maar deze kameel, Stefan, die is wel héél bijzonder.” Hij wijst naar de nek die wat langer is dan normaal, de neus die spits afsteekt tegenover de rest van zijn slanke, bolvormige lichaam en wat te denken van de fabuleuze kleine oortjes? “Deze kameel kost 4 miljoen dollar.” 4 miljoen! Wat kan deze kameel dan, waarom is hij zoveel waard? Is hij heilig? Nee, zegt Salman. “It’s for proud.” Het filmpje is dan ook wel geweldig en zeker de moeite waard om even te bekijken!

Ook het Amerikaanse uitgaansleven is ontdekt. Gisteravond zijn we voor de tweede keer in Clazel geweest. Dat is een oude bioscoop in Bowling Green die is omgebouwd tot club. Amerikanen kunnen wel een feestje bouwen. Niet alleen vrouwen, maar ook mannen durven hier te dansen. In tegenstelling tot de Nederlandse kroegen is de dansvloer beter bezet dan de bar. Verder dacht ik altijd dat Amerikanen preutser waren. In Clazel is daar weinig van te merken. Bijna iedereen straalt enorm veel seks uit. Wat bij ons bekend staat als schuren (erotisch dansen, dankjewel Fleur Wallenburg) is hier net zo normaal als een biertje bestellen. Het ging er zelfs nog ‘heter’ aan toe dan in Suriname, zoals ik in een eerdere blog beschreef.

Toch weer een kleine impressie: de man trekt zijn billen in en buigt zijn lichaam naar voren. De vrouw draait zich met de rug naar de man en glimlacht gelukzalig naar het toeschouwend publiek. Vervolgens duwt ze haar bibs tegen het geslachtsdeel van de man, al waarna de vrouw in alle ijver ronde bewegingen begint te maken met haar heupen. De handen van de man gaan dikwijls richting de buik van de jongedame en Amerikanen doen de handen ook vaak in de lucht, als een voetballer die ontkent dat hij een overtreding heeft gemaakt. Ik heb ook stootbewegingen gezien, echt waar. En Amerikanen zingen ook met alles mee. Het hardst nog bij ‘BITCH!’ of ‘MOTHERFUCKER!’. Gek, want dat zijn juist de woorden die er op de Amerikaanse radio worden uitgeknipt. De sandwich en het treintje zijn ook erg populair in Clazel. Bij een sandwich staan ze met z’n drieën te schuren en bij het treintje met vier of meer.

Ondanks deze vermakelijke schouwspelen die ik zoals u begrijpt niet-participerend heb beleefd, beginnen na dik drie weken de eerste wat-is-mijn-thuis-toch-een-fijn-thuis-kriebels te komen. Ik wil het geen heimwee noemen, maar soms dagdroom ik over wat ik in Nederland toch allemaal heb opgebouwd. En dan waan ik me even in de straten van Nijmegen of de wandelgangen van mijn school in Tilburg, waar ik altijd wel iemand tegenkom met wie ik wat bij te praten heb. Of een simpele groet en een zwaai, daar verlang ik soms wel naar. Gelukkig bieden facebook, twitter, whatsapp, email en skype soelaas voor de onweerstaanbare drang mijn ‘thuis’ naar de VS te halen. En mijn blog niet te vergeten. *zwaait*

Aandacht CDA-kwestie totaal overtrokken

Het was een spannende dag vandaag. Groot nieuws vanuit Den Haag namelijk: het CDA kwam met toekomstplannen. Oud-minister Aart Jan de Geus presenteerde tijdens een congres een rapport dat je nauwelijks een interne aangelegenheid kan noemen. De politieke pers had zich immers massaal verzameld en vroeg zich af of dit misschien de omslag kon zijn voor een coalitiepartij die al sinds de vorige parlementsverkiezingen in zwaar weer verkeert. Het antwoord bleef – zoals voorspelbaar – nog even uit. De aandacht voor de CDA-kwestie is dan ook totaal overtrokken.

Tijdens de kabinetsformatie rommelde het al lekker binnen de partij. Het CDA wierp Maxime Verhagen op als voorganger omdat hij bekend stond als een scherpe onderhandelaar. Als iemand het slechte verkiezingsresultaat kon uitknijpen tot een vitaminerijk sapje was hij het wel. Helaas voor de partij pakten de onderhandelingen niet erg goed uit. Het woord dissident nestelde zich in het populaire taalgebruik en oud-minister Ab Klink verliet de onderhandelingstafel zelfs. Intussen waren de provincies in rep en roer met als resultaat een hectisch en historisch partijcongres waar alle leden met een nare nasmaak wegliepen.

Na dit hele gedoe houdt de parlementaire pers het CDA nauwlettend in de gaten. Waarschijnlijk klinkt er vanuit de wandelgangen nog steeds gedonder en trammelant. Hoofdissue: wie is nou toch de leider van het CDA? Is dat kabinetsarchitect en vice-premier Maxime Verhagen, of zou de jolige oom Henk Bleker zich op moeten werpen? Of toch iemand van buiten? De voorlopige conclusie is dat alle opties open zijn. Frits Wester zei deze week nog in Pauw en Witteman dat er zeker tien mensen op het lijstje staan. Verhagen wordt het in ieder geval niet.

De aandacht voor deze partijleiderskwestie heb ik tot op de dag van vandaag absurd gevonden. Het CDA-standpunt naar buiten toe was namelijk helder: er is een voorman binnen het kabinet en die heet Maxime Verhagen. De fractieleider heet Sybrand van Haersma Buma en de partijvoorzitter is sinds enige tijd Ruth Peetoom. Dat het CDA daarmee niet één gezicht heeft is misschien waar, maar het lijkt me dan vooral een kwestie voor het CDA. De kiezer heeft er een broertje dood aan. Die gaat zich pas echt druk maken als er immers verkiezingen zijn en dat kan zomaar nog een paar jaar duren. Peilingen zeggen pas echt wat als de leider is gekozen en de eerste debatten zijn gevoerd.

(Update, na vragen: het gaat om de invalshoek van de journalistiek. Het zou kunnen zijn: het CDA worstelt met het kiezen van een nieuwe partijleider. Zijn best wat reportages en analyses waard. Nu is het echter: het CDA moet met een nieuwe partijleider komen, want de kiezers lopen weg. Daarin heeft de journalistiek geen verantwoordelijkheid, dat is een probleem van het CDA. Een verkiezingsbelofte of onderdeel van het regeerakkoord van 2010 was namelijk niet dat het CDA een duidelijke kapitein aan het roer had staan. De rest van de beloftes of bijvoorbeeld de weg naar politieke besluitvorming is iets waar de pers zich wél druk om zou moeten maken.)

Terug naar vandaag. Het nieuws uiteindelijk: het CDA kiest voor ‘het radicale midden’. ‘Kiezen en verbinden’, heet de nieuwe koers. Maxime Verhagen zegt in een reactie dat hij de discussie gaat voeren en zich door het rapport laat ‘inspireren’. Dit wollige taalgebruik zijn we van politici wel gewend. Politieke analisten weten er ongetwijfeld vruchtbare informatie uit te halen en misschien is er zelfs daadwerkelijk sprake van een koerswijziging. Ik zet er vraagtekens bij. Want ja, hoe anders kan een vergadering van de fractie ineens verlopen? “Denk eraan, vorige week zaten we in een besluiteloze vrijage met tien compromissen… Sinds vandaag moeten we kiezen, want dat staat in een boekje over onze partij.”

In het geheel spelen de media de hoofdrol. Talloze analyses en commentaren ten spijt; we zijn niets wijzer geworden over de toekomst van het CDA. Dat heeft een hele simpele reden: de toekomst is niet te voorspellen. De journalistiek laat zich piepelen door de peilingen en schiet tekort in waar ze voor bestaat: het controleren van de macht. Ik stuitte vandaag nog op een zeer interessante column van Gelderlandercollega Rob Berends. Over het binnenhalen van miljoenensubsidies door multinationals. Waarom is dát geen opening van het journaal of onderwerp van een talkshow? De verslaggeving van vandaag lijkt ernstig op roeren in een chaos die de journalisten zelf hebben veroorzaakt.

Twitter gaat ten onder aan zijn eigen succes

Ongeveer twee jaar geleden gaf ik een lesje Twitter aan collega’s van De Gelderlander. Het was de fijne periode waarin het grote publiek het sociale medium nog niet had ontdekt. Ik kon enthousiast vertellen over hoe ik af en toe een nieuwtje oppikte via Twitter, maar dat het vooral een interessant en nuttig platform was waar je nuttige links vond die je naar de uithoeken van het internet verwezen.

Inmiddels is het goed zoeken naar journalisten die Twitter niet als eerste openen als ze ’s ochtends wakker worden. Als er immers in de laatste uren iets belangwekkends is gebeurd, lezen we het daar en niet in de krant. Helaas heeft de immense populariteit Twitter voorgoed veranderd. Het is een complete chaos geworden.

Het is nogal een verantwoordelijkheid, zo’n twitteracount. Vergelijkbaar met een Tamagotchi. Je weet wel, dat digitale huisdier dat ouders van jonge kinderen in de jaren ’90 tot waanzin dreef. Twitter is precies als zo’n digitaal diertje. Weet je je followers niet op tijd te voeden met unieke informatie, dan surf je niet mee op de gigantische golf van miniberichtjes. Gevolg: je raakt totaal ondersneeuwd in de wijsheid van de massa en je mening doet er niet meer toe.

Als simpel studentje journalistiek was het voor mij nou juist zo enerverend om te ervaren de eerste te zijn. Als ik een leuk filmpje vond, dan twitterde ik erover en retweetten mijn followers dat. Vaak kreeg ik dan mentions met ‘bedankt’ of ‘leuk filmpje, heb je deze ook gezien?’ Ik kwam in contact met interessante tweeps zoals Raymond Janssen en Juul Martin. Beiden heb ik later ook irl (in real life) ontmoet en het zijn inmiddels contacten die mij helpen journalistieke verhalen te maken. Nuttig. Ook zoeken op hashtags was ooit nuttig. Nu zijn alle zoekopdrachten, van #durftevragen tot #Nijmegen, ontzettend diffuus geworden.

Toen er drie of twee jaar geleden een brand uitbrak, was ik er als eerste bij om erover te twitteren. Nu is er altijd wel iemand dichterbij met ook nog eens een betere camera. Vaak niet-journalisten die geruchten als feiten presenteren.

Maxime Verhagen had nog tijd om te reageren op mijn vraag of hij had gedreigd met opstappen als de PvdA en Christenunie niet instemden met een bepaald verzoek van de NAVO. Kabinet Balkenende IV is daar later op gevallen. Eventjes mocht ik me als twitternerdje wanen in de rol van binnenhofverslaggever.

Twitter is veranderd. Steeds vaker zie ik geërgerde twitteraars zich op een cynische manier in een debat mengen. Het aantal nuttige discussies is afgenomen en ik neem geregeld een geagiteerde sneer waar. Columnist Bert Brussen heeft er zijn beroep van gemaakt andere twitteraars een digitale tik op de vingers te geven, maar moet het des te vaker zelf ontgelden; niet iedereen begrijpt zijn stijl van sarcasme, anderen nemen het juist over omdat ze denken dat je zo hoort te twitteren.

Zelf maak ik me meer dan eens schuldig aan klagen. Klagen over apparatuur of service van bedrijven, over het weer of de economie of allebei. Voorheen kreeg ik dan een hart-onder-de-riem-tweet of werd er zelfs hulp aangeboden. Tegenwoordig hoor ik bijna niks meer, óf er komt een berichtje binnen van iemand die vindt dat ik niet zo moet klagen.

En dan is er nog de informatie overload. De wist-ik-al-mentions of de klacht dat we allemaal over Wie Is De Mol en The Voice Of Holland twitteren. Piet Römer is dood. Echt waar? Ja. En dat Joran van der Sloot 28 jaar de cel in gaat, ‘dat weten we nu wel’. Vroeger – paar jaartjes terug dus, hè – was het leuk dat er een platform bestond waar we elkaars ideeën en meningen konden uitwisselen, maar nu zijn er zoveel meningen dat we door de bomen het bos niet meer zien en het liefst daarom alles maar omkappen.

Het is niet gek. Het vergt nogal wat maatschappelijk en sociaal inzicht om de filter zo in te stellen dat je de vruchten nog kunt plukken van twittergebruik. En dan nog is het moeilijk om je wars van alle populariteit van een onderwerp afzijdig te houden van commentaar. Zo twitterde Dominique Weesie vorige week de foto van Henk Bleker met zijn vriendin in badkledij. Ik drukte bijna uit automatisme op de retweetknop, omdat ik wist dat het ging ‘scoren’, maar bedacht me net op tijd dat dit shownieuws bij de roddelpers hoort. En daar wil ik dan liever niet bij horen.

De voorspelbaarheid is enorm. Een hoofddoekjesdebat, een zorgverzekering die de ‘behandeling’ van homo’s dekt of een foto van een halfblote Henk Bleker doen het op Twitter altijd beter dan de vragen over en misschien wel de antwoorden op de politieke situatie in Hongarije. Die marge in aandacht is zelfs terug te zien in de kranten en actualiteitenprogramma’s. Bleker is hot en media weten het onderwerp feilloos bij de roddeljournalistiek weg te kapen: meneer Bleker, het houdt de gemoederen nogal bezig (twittercrowd, I mind you), mag ik u feliciteren met de relatie? Als het de gemoederen maar bezighoudt, dan zijn alle vragen geoorloofd, niet waar?

Een tijd lang stond de volgende zin in mijn profiel: ‘La parole est le vehicule de la penseé.’ ‘Het woord is het voertuig van de gedachte.’ We krijgen via Twitter inzicht in een wereld waar talloze verschillende gedachten wreed en meeslepend of juist subtiel en lichtzinnig op het koord van de twittertijdlijn dansen. Met hier en daar een scherpe blik op de maatschappij, economie en politiek. Helaas moet ik de vraag ‘what’s in it for me’ steeds vaker beantwoorden met: niets. Het lijkt erop dat Twitter ten onder gaat aan zijn eigen succes.

 

Ps. Natuurlijk zijn veel twitteraars nog steeds de moeite waard om te volgen. Een kleine selectie: Wim van de Louw Sywert van Lienden, Clement Tonnaer, Jeroen Bijl, Rachid Finge, Eelco Bosch van Rosenthal en voor de diehard twitteraars Bas Paternotte.

Tijd

Het is ongelooflijk, maar ik zit al in een stadium dat ik foto’s ga bekijken van mezelf met Jan en alleman in Nederland. Een week over de grote plas in een totaal vreemde omgeving is daar debet aan. Toch voel ik me inmiddels thuis. Langzaam nestelt het dagelijks leven zich als een gevormd stukje in de Amerikaanse puzzel.

Iedereen die ooit nog een keer een ticket naar het westen boekt, raad ik aan om één tot twee uur voordat het donker wordt te vliegen. Het is een race tegen de klok zoals je hem nog nooit hebt meegemaakt. De zon probeert tergend langzaam zijn weg naar beneden te vinden. De zonsondergang duurt bijna zes uur. Fascinerend prachtig en het opent een scala aan nieuwe filosofische inzichten. Eentje wil ik graag met jullie delen in deze blog. Het gaat over tijd. Tijd schetst niet de volgorde van gebeurtenissen, maar de volgorde van gebeurtenissen schetst de tijd. We kunnen de gebeurtenissen wel ontduiken, maar niet de tijd waarin het zich afspeelt.

Onze hersenen spelen in het geheel van tijd dus geen enkele rol. Dat is mijn inziens gek, want er is wel zoiets als tijdsbesef. Uitleg: het nu ervaren we met onze werkende zintuigen, maar we kunnen ook het verleden en de toekomst waarnemen, door simpelweg te herinneren en te fantaseren. De kijk op het verleden is met nieuwe ontdekkingen en inzichten even maakbaar als de toekomst. En ik geloof heel erg in het beïnvloeden van de toekomst. In het vliegtuig naar Amerika gebeurde er heel veel.

Één: ik liet een periode achter in Nederland die ik als een rugzak meedroeg, maar (communicatietechnologie daargelaten) niet meer kon veranderen. Toch veranderde de inhoud van mijn rugzak.

Twee: ik zat opgesloten in een tijdloze ruimte omdat alle omgevingsfactoren, inclusief het licht, geen enkele betekenis hadden. Toch kon ik wel denken en handelen. Voor mijn gevoel had een ontwikkeling geen gebeurtenis nodig, en dus ook geen tijd.

Drie: ik wist dat er een periode voor mij lag waarin hoogstwaarschijnlijk heel veel gaat gebeuren, maar ik wist nog niet wat.

Allemaal gezwets natuurlijk, maar ik ben hier gewoon een filosofische kanttekening aan het zetten bij de relativiteitstheorie. Je zou je vrij kunnen bewegen in de ruimte, maar niet in de tijd. Dat heeft met causaliteit te maken. Voor gebeurtenissen geldt dat weliswaar, maar mijn idee is dat het niet geldt voor ontwikkelingen. Je zou dus kunnen spreken van een vijfde dimensie, of liever gezegd een subdimensie. Dat is de periode dat een ontwikkeling de tijd de baas is. De ontwikkeling danst dan op de gedachte, de fantasie of de herinnering zonder zich iets van de tijd aan te trekken.

De eerste dagen dat ik in Bowling Green door de straten liep en mijn boodschappen deed bij de supermarkt, paste ik me aan in de tijd en plaats waarin ik nu ben. Ik betaal met dollars, spreek Engels en eet het eten dat ik hier kan nuttigen. Zo paste ik in de Amerikaanse puzzel. Mijn leven daar is in de verte en in de verte is niet hier. Daar waar hier is en plezier is, daar waar hier het daar van daar is. Dat hier is waar ik ben.

Ps. Voor de medewerkers van de Amerikaanse immigratiedienst: ik gebruik geen drugs en mijn psychologische toestand is na het schrijven dezer blog gestabiliseerd. 

Three, two, one…

Het is de meest volmaakte puist van de wereld: New York. Ruim twee jaar geleden ging ik er ook al een keer naartoe, maar toen ik vorige week in de avond aankwam, was de stad als door een donkere saus overgoten. Duizenden – nee, miljoenen lichtjes leken met de precisie van een kunstenaar tegen de aardkorst te zijn geplakt. Het was werkelijk een adembenemend gezicht.

De stad straalde nog steeds vrolijke vitaliteit uit. Nergens heb ik zo’n snelheid meegemaakt. Nergens heeft het dagelijkse leven zo’n lekker ritme. Nieuw aan deze trip was dat ik helemaal alleen was. Soms wat eng, maar meestal heerlijk om de stad punctueel te aanschouwen en intens te beleven. De hotspots heb ik uiteraard weer gezien, maar ik liep er snel voorbij om op zoek te gaan naar de voor mij onontdekte plekjes. Ik sprak met een Duitse en een Australiër, dronk bier met een stel Ieren en vlocht mezelf door de straten van Brooklyn, Meatpacking District en East Village.

Hét moment, de jaarwisseling, verliep wat chaotisch. Ik besloot zaterdagavond eerst nog even naar mijn hostel te gaan om wat te eten. Toen begon het toch wat te kriebelen. Voor het eerst sinds jaren ging ik het nieuwe jaar in zonder vrienden en familie, in de wetenschap dat ik ze de komende maanden vaker moet missen. Bij welke gelegenheid dan ook.

Toch wilde ik snel de stad weer in en ik frommelde me tussen de menigte op Broadway, zo’n zeven blokken verwijderd van Times Square. Ik ving een glimp op van de bal die volgens Amerikaanse traditie moest vallen op het moment dat de klok 12 uur sloeg, maar kon er helaas niet veel van zien. Honderdduizenden mensen telden af tot de ‘ball dropping’ en ik telde met ze mee. Dacht nog één keer hoe 2012 om talloze redenen beter moet worden dan 2011.

Te beginnen in Bowling Green, Ohio, dacht ik dan maar. Want 1 januari was zowel een latertje als een vroegertje. Om half tien vertrok mijn vliegtuig naar Philadelphia en zo verder naar Detroit. Een medewerkster van The Language Company, waar ik nu studeer, pikte me op en bracht me naar mijn appartement in Bowling Green. Ik verblijf in een lux appartementencomplex met voornamelijk buitenlandse studenten. Er is een gym en een zwembad, de appartementen zijn van alle comfort voorzien en de verwarming doet het altijd. Wel belangrijk, want de komende maanden ligt de temperatuur bijna elke dag onder het vriespunt.

Bowling Green is in veel opzichten een superamerikaans dorp. De campus is magistraal, gestructureerd met fraaie perkjes. De student union bevat een Starbucks en een hamburgerboer en naast de boekenverkoop zit een enorme kledingwinkel met duizenden merchandiserproducten. De rest van het dorp heeft een aantal Burger Kings, Mc Donald’s en Wendy’s. Verder is er een Walmart die 24/7 en 365 dagen in het jaar geopend is. Qua formaat vergelijkbaar met twee Gamma’s. Dat te bedenken dat dit vriendelijke plaatsje slechts 30.000 inwoners heeft, met bijna een gelijk aantal studenten.

Campus.

Mijn huisgenoten heten Lijing, Bing en Salmen. Twee Chinezen en een Saoudi Arabiër. Lijing en Bing namen me de eerste dag direct mee naar een Chinees restaurant. Ze kwamen in eerste instantie wat verlegen over, maar de bescheidenheid verdween daar als sneeuw voor de zon. Ze voelden zich als een vis in het water en hun spleetogen vielen wagenwijd open toen ze zagen dat ik de noodles moeiteloos met chopsticks naar binnen wist te werken. Het contact was gelijk goed. Toen ze ook nog voor mijn eten betaalden – ‘it’s your first day, see it as a welcome’ – was ook ik overtuigd dat we het de komende tijd wel met elkaar gaan vinden.

Bij de ochtendwandeling vandaag naar de universiteit knetterde de verse sneeuw zachtjes onder mijn schoenen. De koude winterwind woei langs mijn rode oren en mijn blik gleed over het vlakke landschap. Een eekhoorn sprong van de ene naar de andere tak, bleef stil zitten en keek me nieuwsgierig aan. Ik keek nieuwsgierig terug. Simpelweg benieuwd naar welke tak hij verder ging springen.

What Els?

Het begon al een beetje te schemeren toen een donker meisje met opgestoken dreadlocks de bus instapte. “Goedemiddag”, zei ze opgewekt. Ze kreeg geen respons van de buschauffeur. “Anders zeg je even geen goedemiddag, Jezus!” riep ze. De hele bus kon het horen.

Ik zat zo’n beetje naast de buschauffeur en keek naar zijn gezichtsuitdrukking. Hij leek aangeslagen en was zich duidelijk van zijn kwaad bewust. Maar hij zei niks. Hij wierp een blik in de buitenspiegel en draaide de weg op. Een lange tijd zat ik zwijgend toe te kijken hoe de bus kilometers asfalt verzwolg, zonder besef van bestemming. Tot de bus stilstond. Er zat verder niemand meer in en ik constateerde dat ik was vergeten bij mijn halte uit te stappen.

“Weet je”, zei hij vanuit het niets. “Ik geloof niet dat je voor elkaar gemaakt kunt zijn, maar ik kan me niet voorstellen dat er nog iemand als Els is.” Ik knikte en wilde vragen wie Els was, maar die vraag was natuurlijk dom en ook onnodig. “Els en ik waren 23 jaar bij elkaar, jongen. 23 jaar. Dat is lang hè?” “Zeker.” “Nou, dat betekent wel wat; als je zo lang bij elkaar bent raak je met elkaar vergroeid. Dat kan beangstigend zijn, hoor.”

De buschauffeur was een jaar of 50. Hij droeg een slordige snor die langzaam grijs werd, net als zijn hoofdhaar dat strak naar achteren was gekamd. Hij sprak met een Nijmeegs accent. Ik was verzeild geraakt in een heuse biecht. “Toen Els en ik nog bij elkaar waren, kon ik de hele wereld aan, zo voelde dat. Ze had van die vrolijke pretoogjes. Nog steeds, trouwens. En grote borsten bovendien. Echt joekels, joh.” Ik grinnikte mee met een vervaarlijke bulderlach. “Els is iemand die precies weet wat ze wil. Ze kan enorm goed plannen en heeft echt discipline. Daar was ik altijd jaloers op. Ze deed wat ze zei en kon voor zichzelf doelen vaststellen die ze dan altijd nakwam. Dat kan ik dus niet.”

“Wat is er gebeurd?” vroeg ik. “Wat is er niet gebeurd, dat zou je beter kunnen vragen, jongen. Ik zei al: ik dacht dat ik de hele wereld aankon met Els. Nou, dat maakte me wat overmoedig. Ik ging vreemd toen we 17 jaar getrouwd waren. In december drie jaar geleden was dat. Gewoon om te zien of ik het nog had, weet je wel. Begrijp me niet verkeerd, ik voelde me er slecht bij. Heel slecht. Maar ja, ik kon niks zeggen tegen Els want dan zou ik alles kapot maken.”

Hij zuchtte. “Nou, de eerste maanden daarna gingen nog wel. Ik vergat wat ik gedaan had en ging verder met Els. We gingen op vakantie en zo. ’s Avonds vielen we in elkaars armen in slaap. We deden het ook nog vaak. Iedereen ziet Els als een rustige vrouw. Maar tussen de lakens lustte ze er wel pap van. Ze bleef niet alleen maar op d’r rug liggen zullen we maar zeggen. Seks met Els was geweldig leuk, daar kon ik de hele dag naar uitkijken.”

“Waarom ben je weg bij haar?” Die vraag lag inmiddels voor de hand. “Het begon te knagen, jong. Steeds vaker moest ik aan dat uitstapje met die dame denken. Niet omdat ik er nog eens naar verlangde, maar omdat ik er van walgde. Dit was Els. Mijn Els. De vrouw van mijn dromen. We deelden alles, echt alles. Ze harste mijn rug zelfs. Ik was nooit gegeneerd als ik bij Els was. Maar ja, toch had ik een geheim. Ik kon het niet meer voor me houden en heb het haar dus verteld.”

Ik stelde me voor hoe Els eruit zou zien. De dikke tieten kon ik me nauwelijks indenken, maar ze was waarschijnlijk iets gezet en zou haar haren los dragen. Ze zou zelfverzekerd en kordaat handelen en lief lachen. Zo’n buschauffeur valt op een lieve vrouw, dat moet wel.

“Ze was diep teleurgesteld in me natuurlijk. Het ging helemaal fout. Waar ik zo bang voor was gebeurde. Ze wilde me niet meer zien. Ik smeekte, ging op mijn knieën. Ik voelde me dondersslecht. Ik had het verpest.”

Weer een zucht. “Weet je, het werd allemaal heel ingewikkeld want ze analyseerde alles veel helderder dan ik. Ze kon niet bevatten hoe ik ooit nog tegen haar had kunnen zeggen dat ik van haar hield. ‘Je loog gewoon. Je hebt de hele tijd gelogen.’ Ze huilde niet eens als ze dat zei. Nu zijn we drie maanden uit elkaar en ik denk nog elke minuut van de dag aan haar.”

Hij startte de motor van de bus weer. “Waar moet je naartoe?” “Naar het station”, antwoordde ik. Hij reed weg. “Weet je welk woordgrapje ik niet uit mijn hoofd krijg? ‘What Els?’ Want het is voor mij gewoon Els en niemand anders op de wereld. Snap je hem? Sorry dat ik dit allemaal vertel, trouwens. Je bent nog jong. Hoe oud ben je, 23? Ik hoop dat je dit nooit hoeft mee te maken.”

Ik knikte. Een grote zoute druppel kroop langzaam vanuit mijn oog via de buitenkant van mijn rode wang naar beneden, en spatte uiteen op mijn broek, die de druppel absorbeerde.

Mist

De kantoortuin was leeg. Niemand was er. Alleen ik. Een deken van mist hing om het gebouw. Er was geen uitzicht. De telefoon ging, een paar bureaus van mij vandaan.

“Redactie, goedemorgen met Stefan ten Teije.” “Nou, dat vind ik nou… Goedemorgen, ja, hallo…” Een fragiele vrouwenstem. De toon was dankbaar, maar ook geagiteerd. “Ik ben al de hele ochtend aan het bellen en ik krijg maar niemand te pakken. Het zit namelijk zo: ik heb de krant niet ontvangen en dat moet ik toch doorgeven? Er was niemand en nu neemt u op.”

Ik nam op, maar mevrouw zat verkeerd. “Het spijt me mevrouw, u belt met de redactie.” Ik wilde haar afwijzen, maar ook niet. Ik weet hoe vervelend het is om zélf naar een goed telefoonnummer op zoek te gaan van een bedrijf. “Ik zal even kijken of ik…” “Nou ja, dat is hartstikke fijn. U moet weten dat ik al 81 ben en alleen. Al een hele tijd. Die krant is mijn enige contact met de buitenwereld, dat moet u weten.”

Die zin dreunt even door. Ik herstel: “Mevrouw, bedoelt u dat u de krant van zaterdag niet heeft ontvangen?” “Nee, meneer. Van vandaag. Ik heb vandaag geen krant ontvangen.” Ik slik. “Het is zondag mevrouw. Op zondag verschijnt er geen krant.” Stilte. “Is het zondag?” Ik twijfel niet: “Ja, mevrouw het is echt zondag.” “Nou, dan weet ik natuurlijk dat er geen krant verschijnt. Mijn verpleegster zei vanmorgen echt dat het zaterdag is. Ik heb het haar horen zeggen, echt waar. En nu heb ik de hele ochtend zitten bellen.”

Het was mistig. Een ondoordringbare grijze massa maakte de wereld onzichtbaar. Elke kracht, elke dynamische beweging ontbrak. Elk geluid stierf weg in de kolkende leegte, in de ruimte tussen deze mevrouw en mij. Ik stelde me voor hoe ze op een bloemetjesstoel door de bruinige lamellen heeft zitten gluren, op zoek naar contact met de buitenwereld. Omdat de krant er niet was. “Mag ik het morgen met u goedmaken? Dan is er wel een krant.”

Dat was oké. Maar niet echt natuurlijk.

Het moet niet veel gekker worden

‘Het moet niet gekker worden!’ Een uitdruking die enige jaren geleden gekaapt is door de meester van de retorica: Geert Wilders. Opgemerkt door Jan Kuitenbrouwer in zijn boekje De woorden van Wilders; zeer lezenswaardig bij de weg. Kuitenbrouwer analyseerde deze catchphrase uitmuntend: ‘Het zal gekker worden’, zegt Wilders eigenlijk, ‘hoe vaak wij ook waarschuwen.’

Maar een andere heerlijke catchphrase is toepasselijker op een dag als vandaag: ‘Tot hier en niet verder’. Ook van Wilders inderdaad. Het zou kunnen gaan over de eurotop in Brussel. Een ontstellend belangwekkende bijeenkomst waar knopen moeten worden doorgehakt waarna ons financiële systeem wellicht stabiliseert.

‘Tot hier en niet verder’ geldt vandaag echter op verschillende manieren voor een Nederlandse zaak. Voor één Nederlander is de dag nog spannender dan voor alle regeringsleiders bij elkaar. Hij heet Mauro en is in zijn tiende levensjaar vanuit Angola helemaal alleen op het vliegtuig naar Nederland gezet. Hij kwam terecht in een Limburgs pleeggezin en woont daar inmiddels acht jaar. Volledig geïntegreerd in dat gezin, zoals hij schrijft, maar nog altijd met een Angolees paspoort.

Blijkbaar is de Nederlandse wet – ik heb hem niet gelezen – door de jaren heen erg streng geworden als het gaat om immigranten/asielzoekers uit niet-westerse landen. Rita Verdonk koketteerde als minister van immigratie al regelmatig met deze harde aanpak. Het moest immers niet gekker worden met al die vervelende asielzoekers, die alleen maar geluk en geld kwamen zoeken en vervolgens voor velerlei problemen zorgden, zoals (gebrek aan) huisvesting en uitkeringen.

Hoewel deze strenge aanpak niet nieuw is en minister Gerd Leers (CDA) in het geval van Mauro puur de Nederlandse wet uitvoert, mogen we aannemen dat iedereen het erover eens is dat het gek is om Mauro uit zijn gezin te halen. Daar zijn de tranentrekkende woorden van zijn pleegmoeder, woensdagavond in Pauw en Witteman niet eens voor nodig. Oftewel: tekenen die brief en overgaan tot de orde van de dag. Hoeveel woorden moet je hier überhaupt aan vuil maken?

Maar blijkbaar mogen we dus niet aannemen dat deze CDA-minister dat even doet. Mauro moet weg. Gek genoeg ‘omdat hij nu volwassen is’. Achttien jaar, ja. Leers heeft als minister de bevoegdheid om in uitzonderlijke, schrijnende gevallen zijn handtekening te zetten voor een verblijfsvergunning. Dat deed hij niet. Hij kan geen uitzondering maken, zegt hij. En als klap op de vuurpijl lijkt een kamermeerderheid zich achter dit besluit te scharen.

Uiteraard is de PVV ‘tevreden’ met het besluit van Leers om Mauro geen verblijfsvergunning te geven. Maar dat het CDA, de partij van ‘het gezin is de hoeksteen van de samenleving’ en ‘fatsoen moet je doen’ met dit besluit instemt, is toch wel meer dan zorgelijk. Het CDA laat daarmee zien dat het gegijzeld is door een partij die Nederlanders bang heeft gemaakt voor ‘veel meer Mauro’s. En daar moet je toch niet aan denken’, aldus PVV’er Fritsma.

Angst voor jongens die in hun jonge jaren vanuit een derdewereldland door hun biologische ouders op het vliegtuig zijn gezet, en vervolgens opgroeien in een goed hollands gezin. Daar is maar één reactie op z’n plaats: het moet toch niet veel gekker worden.

Cohen: ‘Nederland verlangt naar de PvdA’

Het was misschien wel het moment van de waarheid voor Job Cohen zondag. In Buitenhof kon hij afrekenen met alle kritiek die hij de afgelopen week over zich heen kreeg. Die kritiek ontstond nadat partijvoorzitter Lilianne Ploumen een vernietigend interview gaf aan de Volkskrant. Toch lukte het Cohen niet om het tij te keren. ANP en NOS kopte na de uitzending: ‘Cohen: interview Ploumen dieptepunt’. Hij vecht tegen de beeldvorming die juist door dat gevecht wordt veroorzaakt.

 

Ik ben geen spindoctor, maar ik fantaseer even over een alternatief interview:

 

Peter van Ingen:

“We spreken met de politiek leider van de Partij van de Arbeid, Job Cohen. Meneer Cohen, goedemiddag.”

Job Cohen:

“Goedemiddag.”

Van Ingen:

“Het moet geen lekkere week voor u geweest zijn. De peilingen waren al slecht en er is wat rumoer in uw partij. Maar dat interview met Lilianne Ploumen moet toch wel het dieptepunt zijn van uw fractieleiderschap.”

Cohen:

“Ik kan me voorstellen dat u denkt dat het een dieptepunt is, maar zo zie ik dat niet. Eigenlijk ben ik ontzettend blij dat er stevige woorden zijn gevallen. De geest is uit de fles. Alles ligt open en het gaat niet goed. Daar is iedereen het over eens. We zijn het ook over iets anders eens: het gaat slecht met Nederland. Het huidige kabinet is niet in staat dit land te leiden. Premier Rutte helpt ontzettend veel zekerheden, waar we als sociaal-democraten jaren voor hebben gevochten, om zeep.”

Van Ingen:

“Ho eens even. Ik begrijp dat u over het kabinet begint. Maar u kunt toch niet ontkennen dat er zoveel kritiek is op u als persoon en leider van de PvdA.”

Cohen:

“Dat ontken ik ook niet, maar ik zie het als een kans om eindelijk eens te zeggen waar het op staat. Toen ik het interview las, dacht ik: verdomme, Ploumen heeft gelijk. We zijn sociaal-democraten en moeten niet alleen opstaan voor de zwakkere in de samenleving, maar voor iedereen. Mag ik u eraan helpen herinneren dat ik bijna premier was van dit land? Het dubbeltje viel net de verkeerde kant op. Niet alleen voor mij, maar voor heel Nederland. Dit land zit opgescheept met een premier die wordt gemangeld door een gedoogpartij die een cultuur haat die onderdeel uitmaakt van deze samenleving. Bovendien doet hij niet wat hij belooft en dat neem ik hem zeer kwalijk.”

Van Ingen:

“Tsjonge, wat een pittig taalgebruik. Dat ben ik niet van u gewend.”

Cohen:

“Ik liep deze week door het Vondelpark van mijn geliefde Amsterdam. Ik ging op een bankje zitten en zag hoe een gezin met twee jonge kinderen met elkaar in discussie raakte. Ik ving flarden van hun discussie, noem het een kleine ruzie, op. De kinderen wilden een ijsje. Moeder vond dat oké, maar vader vond van niet: hij had het over zijn baan en de moeilijkheden op zijn werk. ‘Ze gaan bezuinigen en ik ben misschien wel de pineut.’ Dat was de reden dat die vader de hand op z’n knip wilde houden. Ik begreep dat volkomen. Onze economie zit in een dal en voor talloze bedrijven maar ook overheden is dit een moment om te snijden in activiteiten en personeel. Ik vind dat doodzonde en het doet pijn in mijn hart dat notabene een gezin waarvan de vader werkt zelfs in deze onzekerheid moet leven. Ik constateer dat dit kabinet geen sociaal vangnet wil voor dit soort mensen. Rutte zegt dan: werken, werken, werken. Makkelijk gezegd, Rutte. Zo gaat het dus niet. Hij ziet de realiteit niet onder ogen en geeft geld uit aan wegen en nieuwe kolencentrales, in plaats van dat hij zich bekommert om de gewone man op straat.”

Van Ingen:

“Wat zou uw oplossing dan zijn?”

Cohen:

“Luister: de oplossing is niet makkelijk, dat begrijp ik. Ik vind vooral de focus fout van dit kabinet. Dat had ik dus heel anders gedaan als premier. Als ik premier was geworden van dit land, en ik sluit niet uit dat dat in de toekomst nog gebeurt, dan zou ik ervoor zorgen dat de onzekerheden kleiner worden, in plaats van groter.”

Van Ingen:

“Wacht eens even. Ik wilde me u praten over de crisis in uw partij en over uw penibele positie. En nu zegt u dat u misschien wel premier van dit land wordt?”

Cohen:

“Meneer van Ingen, ik kan de toekomst niet voorspellen. Ik weet wie ik ben en ik weet wat ik doe. Ik hou van dit tolerante Nederland. Het Nederland dat over de grenzen heen kijkt en al eeuwenlang durft te ondernemen. Wij zijn ontzettend inventief en razend slim. Maar ik hou ook van de onbevangen sfeer op straat. We vergeten wel eens te zeggen hoe mooi het is dat homo’s met elkaar kunnen trouwen en zoenen op straat. We vergeten wel eens te zeggen hoe prachtig het is dat een moslima een hoofddoek draagt omdat zij zich daar prettig bij voelt. Dat een vader een ijsje kan kopen en dat zijn kinderen gelukkig zijn en genieten. We vergeten wel eens te zeggen dat de sociale zekerheid nergens zo groot is als in ons land. Ik voel me als leider van de Partij van de Arbeid apetrots omdat wij daar zo’n belangrijk aandeel in hebben gehad. Ik laat dat niet verkwanselen door de VVD met voorop Mark Rutte. Ik ga de strijd aan en wil uiteindelijk dit land gaan leiden. Het liefst morgen al. Nederland verlangt naar de PvdA.”

Van Ingen:

“Ik zou u nog zoveel willen vragen, maar de tijd is helaas om. Vindt u dat u realistisch bent? Niet een beetje te optimistisch.”

Cohen:

“Meneer Van Ingen, wat wilt u nou? Ik ben wie ik ben. Ik hou vast aan mijn eigen verhaal. Ik ben leider van de grootste oppositiepartij met een ontstellend sterke historie en de PvdA-fractie is uiterst ervaren en talentvol. Ik kan me geen betere fractie voorstellen dan deze. We gaan de komende tijd kei hard werken voor een betere PvdA, maar vooral een beter Nederland.”

Van Ingen:

“Dankuwel voor dit gesprek.”

Job Cohen:

“Graag gedaan.”

Het originele interview is binnenkort hier te zien.